معلولیت چیست؟ طبقه بندی انواع معلولیت (بخش اول)

معلولیت چیست؟

همه ما اسم معلولیت را بارها شنیده ایم و بیشترمون هم احساس خوبی نسبت به این کلمه نداریم. تصور بیشتر ما از افراد معلول هم معلولین جسمی است. ولی این تعریف و نگاه دقیقی نسبت به معلولیت نیست. و این در ذهن ما تداعی می کند که شاید خود ما به جای این افراد بدنیا آمده بودیم. شاید یک روز دچار این ناتوانی شویم. از نظر بیشتر افراد معلول این کلمه مناسبی نیست و بهتر است از واژه محدودیت برای معلولیت استفاده کنیم.

معلولیت  به آسیب های ناشی از اختلال و ناتوانی گفته می شود که باعث ایجاد محدودیت و جلوگیری از انجام نقش طبیعی فرد در زندگی می شود. این نقش بر اساس جنسیت، سن، عوامل اجتماعی و فرهنگی به عهده فرد گذاشته شده است. شخص دارای معلولیت فردی است که قسمتی از تواناییهای فیزیکی، اجتماعی، جسمی، حرفه ای، ذهنی و روانی خود را از دست داده و یا اصلا بدست نیاورده است.

دلایل معلولیت

بیشترین دلایل معلولیت ها عبارتند از:

  • مادرزادی: این عارضه پایه ژنتیک ندارند. ولی در طی دوران بارداری برای شخص اتفاق می افتد. مثلا مصرف دارو یا سندروم جنین الکلی
  • ژنتیک: عواملی که از طریق انتقال ژن ها از والدین در فرزندان، ایجاد اختلال می کنند مثل سندروم داون
  • عارضه ای: این نوع از معلولیت های دارای تقسیم بندی ها هستند که عبارتند از:
  • دلیل بیماری: همه بیماریهایی که مسیر مزمن و طولانی دارند که باعث به معلولیت می شوند. مثل بیماری های قلبی عروقی، کلیوی، تنفسی و دیابت
  • دلیل تروماتیک: به خاطر ضربه و آسیب است. مثل تصادف، حوادث ناشی از کار، جنگها و …

انواع معلولیت

معلولیت را با توجه به نوع و ماهیت اختلالاتی که دارند می تواند به چهار دسته طبقه بندی کرد:

  معلولیت ذهنی

در تقسیم بندی طبقات مختلف از یکدیگر، افرادی که در دسته معلولین ذهنی قرار می گیرند دچار نارسایی یا تاخیر در رشد قوای ذهنی شده باشند. مثلا کم توانی ذهنی این افراد را از جنبه های آموزشی، تربیتی و توانبخشی به سه دسته تقسیم بندی می کنند:

  1. تربیت پذیر: ضریب هوشی این افراد بین ۲۵ تا ۵۰ است این افراد توانایی تکلم با دایره واژگانی کم را دارند. اغلب اختلالاتی در سلامت عمومی دارند، نیازمند انواع توانبخشی هستند و می توانند بسیاری از مفاهیم زندگی را یاد بگیرند.
  2. آموزش پذیر: ضریب هوشی این افراد بین ۵۰ تا ۷۵ است که از یک فرد عادی پایین تر است. اما این افراد می توانند تحصیل کنند، ازدواج کنند، مسئولیت شغلی قبول کنند و زندگی مستقلی داشته باشند.
  3. پناهگاهی یا ایزوله: این دسته از افراد شدت عمیقی از کم توانی ذهنی را دارند ضریب هوشی کمتر از ۲۵ دارند. دیرتر از سایرین راه می افتند و صحبت می کنند و بیش از چند کلمه نمی آموزند.
این را میدانید :  علت و درمان ریسه رفتن کودک

توجه داشته باشید به این معنی نیست که هر بچه ای که دیر به حرف بیاید کم توان ذهنی است اما اگر احساس کردید کودکتان دیر به حرف آمده و به خوبی همسالانش نیست حتما به گفتاردرمانگر مراجعه بفرمایید.

معلولیت

 

 معلولیت روانی

همه افراد مبتلا به بیماری های مزمن روانی که پیامد بیماری آنها در زندگی فرد و اجتماعی انسان تأثیر بگذارد و باعث ناتوانی و معلولیت گردد در این دسته می باشند. در حال حاضر طبقه بندی رضایت بخش و خیلی کاملی از اختلالات روانی وجود ندارد. اول به خاطر اینکه ناشی از مغز و تفکر است و هنوز بسیار ناشناخته است. دوم اینکه میزان اختلالات مختلف بسیار وسیع بوده و در موارد زیادی شبیه و در مواردی هم متفاوت هستند. این نوع گسترش نحوه دسته بندی را سخت کرده است.

بنابراین ۵ دسته از نشانه های شایع در اختلالات روانی عبارتند از:

 اختلالات تفکر

تفکر طبیعی و سالم عبارت است از جریان معطوف به هدف، عقاید، رمز ها و تداعیها که در مواجهه با یک مسئله آغاز شده و به نتیجه ای برپایه واقعیت ختم می شود. تفکر شخص طبیعی، تفکر انتزاعی است. از اختلالات شایع در تفکر می توان به اختلال در جریان یا حرکت فکر اشاره کرد. یعنی فرد دارای معلولیت افکار بسیار آهسته یا خیلی سریع میشن. حتی میتونه افکار فرد به طور کامل متوقف بشه و یا با یه چیز دیگه ای جایگزین بشه. یه جوری انگار تمرکز فکری ندارن و اینقدر شدیده که برای فرد یه اختلال میشه.

یا حتی می توان به اختلال در محتوای تفکر اشاره کرد. مانند هذیان یا افکار وسواسی هذیان یک تفکر باطل و تغییرناپذیر است فکر وسواسی نیز عبارت است از تفکری عود کننده، بی معنی و غیر قابل مقاومت که بیمار بی معنی آن تفکر را می داند و از این تفکر درمانده شده است.

این را میدانید :   گاواژ بیماران از طریق سوند معده

 اختلالات عاطفه

تعریف عاطفه کار سختی است. یکی از تعاریف بیان شده این است که عاطفه حالت هیجانی شخص همراه با اندیشه و ایجاد ثبات عاطفی و هیجانی است.

از اختلالات عاطفی می توان به خوشی به معنی سرحال بودن بیش از اندازه از نظر جسمی و روانی به شکل نامتناسب با موقعیت است. البته نگین ما آدم سرحال و پرانرژی هستیم چرا به ما برچسب بیماری میزنید! این مدل اینقدر شدیده که همه متوجه اختلال میشن و فرد دارای معلولیت نمیتونه متناسب با موقعیت های اجتماعی برخورد کنه. افسردگی و اضطراب نیز جزو این اختلالات عاطفی می باشد.

 اختلالات ادراک

درک به معنی آگاهی یافتن از کیفیت، کمیت، اختلافها و شباهت های اجزاء محیط بواسطه اعضاِی حسی است، ساده تر بخواهیم بگوییم درک عملی است که حس هایی که توسط محرک ها بوجود می آیند برای شخص معنی پیدا می کند. مثلا توهم یک اختلال است توهم عبارت است از ادراک بدون محرک خارجی یعنی فرد مثلا یک گربه میبینه درحالی که گربه ای وجود نداره! یا خطای حسی که به معنی سوء تعبیر یک محرک حسی واقعی است یعنی مثلا وقتی کسی رو صدا میزنن بیمار همش فکر میکنه اسم خودشو صدا زدن البته شاید ماهم گاهی این حس رو تجربه کرده باشیم ولی وقتی میگیم بیمار، یعنی از این اتفاقات خیلی زیاد براشون میوفته.

اختلالات هوشیاری

هوشیاری به آگاهی فرد از خود و محیط گفته می شود. در نتیجه کاهش هوشیاری فرد ممکن است نسبت به زمان و مکان آگاهی خود را از دست بدهد. حرکات کند و آهسته پیدا کند و متوجه تحریکات محیطی نشود.این کم شدن هوشیاری می تواند به گیجی هم برسد. فرد نمی تواند خواسته هایش را بخوبی بیان کند و منظورش را برساند.

این را میدانید :  سالمند كیست؟ (بخش سوم)

اختلالات حافظه

برای به یاد آوردن اطلاعات و خاطرات باید اول این اطلاعات به خوبی ثبت شوند. بعد برای به یادماندن بعضی اطلاعات نیاز به مرور آنها هست و در نهایت باید این اطلاعات به خوبی بازیابی و فراخوانده بشوند. کم حافظه بودن تا حدودی در همه افراد عادی به شمار می رود. اما اختلالاتی در رابطه با حافظه وجود دارند.

به طور مثال یادزدودگی به از دست رفتن کامل حافظه برای دوره معینی از روند زندگی شخص گفته می شود. یا نارسایی حافظه که فرد توانایی نگهداری اطلاعات را در حافظه ندارد. مثلا بعد از تصادف بعضی افراد این اختلال رو دارن. اتفاقات بعد از آسیب رو دیگه نمیتونن به حافظه بسپارن. یعنی حتی میتونه اینقدر شدید باشه که شما رو الان دیدن، ولی یکساعت بعد بپرسین یادشون نیست که شما کی هستین.

پرستار بیمار

کودک معلول